Nhân kỷ niệm 80 năm ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu ra Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (06/01/1946-06/01/2026), bài viết này xin được trân trọng giới thiệu về những đóng góp nổi bật của người đại biểu nhân dân đương thời – GS.TS.NGUT Nguyễn Thị Lan – Bí thư Đảng uỷ, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam trong hai kỳ họp lịch sử của Quốc hội diễn ra trong năm 2025.

TỪ NHỮNG VẤN ĐỀ CHIẾN LƯỢC

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan phát biểu tại tổ 1 (Đoàn Hà Nội)

Với kinh nghiệm đại biểu Quốc hội trong một thập kỷ, bằng tầm nhìn của một nhà quản lý giỏi, đại biểu Nguyễn Thị Lan đã đóng góp các ý kiến đặc sắc vào các quyết sách của quốc gia trong kỳ họp thứ 9 và kỳ họp thứ 10 Quốc hội khoá XV. Điển hình là các ý kiến đóng góp vào Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng. Đại biểu cho rằng, Dự thảo cần làm rõ hơn nội hàm đột phá về thể chế, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; nhấn mạnh yếu tố văn hóa, con người và định hướng an ninh phi truyền thống; về vai trò của đối ngoại kinh tế, ngoại giao khoa học – công nghệ và năng lượng xanh, ngoại giao văn hóa và sức mạnh mềm cũng như về đối ngoại Nhân dân và ngoại giao số gắn với yêu cầu từ “tham gia tích cực” đến “chủ động dẫn dắt” của ngành ngoại giao nước nhà theo tinh thần của Nghị quyết 59-NQ/TW. Liên quan đến lĩnh vực chuyên môn, đại biểu Nguyễn Thị Lan nêu quan điểm: đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần trở thành động lực cho phát triển nhanh, bền vững, từ đó cho rằng, Dự thảo cần làm rõ cơ chế khuyến khích đổi mới sáng tạo, thực hiện bảo vệ dữ liệu và chủ quyền số, đồng thời tăng cường hợp tác và liên kết phù hợp Nghị quyết 57-NQ/TW. Trong đó, trọng tâm là cơ chế, chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp sáng tạo, định hướng phát triển một số lĩnh vực tiềm năng, tạo giá trị đột phá như công nghệ sinh học, nông nghiệp chính xác, nông nghiệp thông minh, đồng thời tăng cường liên kết Nhà nước - doanh nghiệp - viện, trường, phát huy tối đa nguồn lực trong nước, biến tri thức và sáng tạo thành sức mạnh cạnh tranh quốc gia...

Tầm nhìn chiến lược của đại biểu Nguyễn Thị Lan còn thể hiện qua các ý kiến về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Dẫn dắt từ vấn đề cụ thể về cây sầu riêng, đại biểu kiến nghị tiến hành rà soát tổng thể các mặt hàng nông sản chủ lực, áp dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số xuyên suốt và đồng bộ; nghiên cứu sâu các rào cản kỹ thuật từ thị trường và huy động mạnh mẽ đội ngũ khoa học, công nghệ, các viện nghiên cứu, trường đại học tham gia vào toàn bộ chuỗi sản xuất nhằm xử lý “yếu tố then chốt để tăng năng lực cho nông dân và doanh nghiệp tham gia thị trường toàn cầu".

Bàn về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển kinh tế tư nhân góp phần thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW, đại biểu Nguyễn Thị Lan cho rằng, cần rõ đối tượng, rõ nguồn tài chính hỗ trợ; thực hiện rà soát nhu cầu để xác định số lượng doanh nghiệp của từng ngành, lĩnh vực; có chính sách ưu đãi và quan tâm để hình thành doanh nghiệp hạt nhân làm đầu kéo kinh tế phát triển khu vực khó khăn; đầu tư nhiều hơn cho các ngành phụ trợ trong lĩnh vực nông nghiệp, đồng thời cần có những dự án đặt hàng để hỗ trợ cho các doanh nghiệp đầu tư phát triển những sản phẩm rất cần thiết trong lĩnh vực nông nghiệp…

Đại biểu Nguyễn Thị Lan phát biểu tại Tổ 1 (Đoàn Hà Nội)

Đối với vấn đề rất mới mẻ là thành lập Trung tâm tài chính quốc tế, đại biểu Nguyễn Thị Lan cho rằng, cần thiết phải thành lập tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng để thu hút nguồn lực đầu tư cũng như tạo động lực tăng trưởng mới, đồng thời đề xuất chương trình học bổng hỗ trợ đào tạo nhân lực ngành tài chính, kế toán. Ở khía cạnh xã hội, góp ý vào Nghị quyết của Quốc hội về miễn, hỗ trợ học phí, đại biểu đề xuất bảo đảm thống nhất, công bằng trong tiếp cận giáo dục; bổ sung quy định đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, biên chế giáo viên; đánh giá kỹ khả năng cân đối ngân sách của các địa phương, đặc biệt địa phương chưa tự cân đối ngân sách… để bảo đảm triển khai hiệu quả khai Nghị quyết đề cập tới nội dung rất nhân văn và ưu việt này vào thực tiễn đời sống.

TỚI NHỮNG VẤN ĐỀ CHUYÊN MÔN TRỌNG TÂM

Là một nhà giáo, nhà khoa học của cơ sở đào tạo bậc đại học đầu ngành nông nghiệp của cả nước, đại biểu Nguyễn Thị Lan dành mối quan tâm cho tất cả các lĩnh vực chuyên môn của mình.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan, Đoàn Hà Nội phát biểu thảo luận tại tổ 1 - chiều 22/10 (ảnh sưu tầm)

Đối với lĩnh vực giáo dục, đại biểu đánh giá cao những điểm đổi mới nổi bật của Dự thảo Luật Giáo dục Đại học sửa đổi góp phần thể chế hóa tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW, tuy nhiên với tư duy đổi mới, đại biểu cho rằng Dự thảo Luật nên quy định rõ mô hình Bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học công lập; cụ thể hóa cơ chế kiểm tra, giám sát, và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu; làm rõ lộ trình chuyển tiếp đối với các cơ sở giáo dục công lập đang hoạt động theo mô hình Hội đồng trường; bổ sung quy định “Cơ sở giáo dục đại học có viện, trung tâm nghiên cứu được tuyển dụng và công nhận chức danh nghề nghiệp nghiên cứu viên”…

Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đại biểu Nguyễn Thị Lan cho rằng, nội dung của Luật Giáo dục đại học sửa đổi cần bảo đảm sự thống nhất và đồng bộ với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong việc phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nhà trường thông qua bổ sung quy định về “các doanh nghiệp khoa học và công nghệ”, “mô hình khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo”. Liên quan Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ, đại biểu đề nghị bổ sung quyền được tiếp tục cải tiến, phát triển và hoàn thiện công nghệ đã chuyển giao và quyền được phân phối, bán sản phẩm tạo ra, trong đó nhấn mạnh việc đảm bảo giao quyền sở hữu công nghệ cuả tổ chức trực tiếp tạo ra công nghệ trong việc tự quyết định giá trị công nghệ góp vốn, phương án góp vốn và việc phân chia kết quả từ hoạt động góp vốn. Thậm chí, liên quan tới khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đại biểu Nguyễn Thị Lan còn nhấn mạnh việc tăng cường thúc đẩy chuyển đổi số trong tương trợ tư pháp khi góp ý Dự thảo Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (Đoàn Hà Nội) phát biểu tại phòng Diễn Hồng - Hội trường Ba Đình

Khía cạnh chuyên môn khác được đại biểu Nguyễn Thị Lan dành mối quan tâm đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, nông dân. Trong lĩnh vực này, tại nghị trường năm 2025 đại biểu quan tâm 03 vấn đề lớn gồm:

Thứ nhất, xác định vai trò của hệ thống trường đại học, nghiên cứu: Đại biểu đề nghị bổ sung vai trò của hệ thống đại học - viện nghiên cứu, kết hợp với số hóa quản lý và liên thông dữ liệu quốc tế khi góp ý Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, bao gồm bổ sung vai trò của các cơ sở đào tạo, nghiên cứu nông nghiệp trong công tác kiểm định, đánh giá độc lập chất lượng giống và phân bón, trong hệ thống quản lý trồng trọt quốc gia gắn với hướng hợp tác “nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp – nông dân” và trong hoạt động quan trắc độc lập, đánh giá khoa học và chuyển giao công nghệ bảo tồn đất...

Thứ hai, về khuyến nông: Dẫn lời Tổng Bí thư Tô Lâm rằng, khuyến nông là nhiệm vụ quan trọng của chính quyền cấp xã; cần tăng cường đội ngũ cán bộ khuyến nông ở cơ sở, bảo đảm sát dân, sát đồng ruộng, không để gián đoạn hoạt động khuyến nông, đại biểu Nguyễn Thị Lan nhận định, phát triển nguồn nhân lực khuyến nông là khâu đột phá quan trọng cho nông nghiệp hiện đại, nông nghiệp xanh, sinh thái. Đại biểu nhấn mạnh,"Nếu coi nông nghiệp là bệ đỡ của nền kinh tế, thì đội ngũ khuyến nông chính là bộ rễ nuôi dưỡng bệ đỡ ấy. Đầu tư cho đào tạo và phát triển nhân lực khuyến nông chính là đầu tư cho tri thức, năng suất và tương lai của người nông dân Việt Nam”. Từ đó đại biểu đề xuất việc khẩn trương xây dựng khung năng lực nghề nghiệp khuyến nông quốc gia, ban hành chính sách thu hút, đãi ngộ đủ mạnh để đưa kỹ sư và trí thức trẻ về nông thôn làm công tác khuyến nông…

Thứ ba, về quy hoạch nông thôn: Đại biểu Nguyễn Thị Lan cho rằng "Quy hoạch nông thôn không chỉ là việc sắp xếp không gian sống, mà phải là động lực phát triển nông nghiệp, nông thôn hiện đại, thích ứng và thông minh". Do vậy, các Luật về lĩnh vực này cần “định hướng đồng thời không gian sản xuất, chế biến, dịch vụ và bảo tồn tài nguyên nông nghiệp”; bảo đảm huy động đội ngũ trí thức, nhà khoa học vào công tác quy hoạch gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh, thông minh và ứng phó với biến đổi khí hậu; khuyến khích địa phương hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu trong đào tạo nhân lực; thực hiện mô hình đưa đội ngũ giảng viên, chuyên gia dày kinh nghiệm và hiểu sâu về phát triển nông thôn hợp tác với địa phương...

ĐẾN CÁC VẤN ĐỀ QUỐC KẾ DÂN SINH

Với tầm nhìn bao quát, trên cơ sở sở kiến thức, thông tin thực tiễn sâu rộng, bằng trí tuệ, tài năng, nhiệt huyết và tính thần trách nhiệm của người đại biểu nhân dân, trong năm 2025 vừa qua, tại các kỳ họp lịch sử của Quốc hội, đại biểu Nguyễn Thị Lan còn đề cập tới nhiều vấn đề quốc kế dân sinh dưới lăng kính của một nhà khoa học.

Một là, về tình trạng khẩn cấp: Đại biểu đề nghị Dự thảo Luật Tình trạng khẩn cấp cần bổ sung và làm rõ thêm các loại tình trạng khẩn cấp, không chỉ giới hạn trong phạm vi thiên tai, dịch bệnh, an ninh quốc gia mà cần bổ sung trường hợp "tình trạng khẩn cấp do sự cố công nghiệp nghiêm trọng, biến đổi khí hậu"; cụ thể hóa thuật ngữ "phòng thủ dân sự cấp độ 3". Nói lên tiếng lòng của người dân quyên con người, đại biểu Nguyễn Thị Lan đề nghị quy định rõ hơn về nguyên tắc hạn chế quyền con người, quyền công dân không chỉ “thật sự cần thiết” mà còn phải “tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của tình trạng khẩn cấp”; quy định chặt chẽ các điều kiện miễn trừ trách nhiệm để tránh lạm quyền, bảo đảm quyết định của người thực thi công vụ phải dựa trên căn cứ khách quan, không vì mục đích vụ lợi cá nhân...

Hai là, về thương mại điện tử: Đại biểu nhân dân Nguyễn Thị Lan đã nói lên tiếng nói của người tiêu dùng nhằm bảo vệ quyền lợi của họ trong hoạt động thương mại hiện đại này thông qua yêu cầu bổ sung quy định vào Dự thảo Luật Thương mại điện tử quy định “Chủ sở hữu nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm xác thực danh tính người bán bằng định danh điện tử (eKYC) trước khi cho phép hoạt động và chịu trách nhiệm liên đới nếu không kiểm soát được hành vi vi phạm của người bán”; thực hiện “Nền tảng thương mại điện tử có cơ chế khiếu nại và hoàn tiền tự động, bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng khi giao dịch bị hủy, hàng hóa không đúng mô tả hoặc có dấu hiệu gian lận”; đồng thời đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ riêng cho thương mại điện tử trong nông nghiệp; thực hiện cơ chế “Nhà nước tạo nền - Doanh nghiệp dẫn dắt - Người dân tham gia”...

Ba là, với hiểu biết thực tiễn sâu rộng của mình, đề cập tới một vấn đề mới và nóng trong xã hội, đại biểu Nguyễn Thị Lan đại biểu đề nghị bổ sung vào Dự thảo Luật An ninh mạng nội dung khuyến khích hợp tác giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong và ngoài nước, cùng chia sẻ dữ liệu, phát triển công nghệ và bảo đảm an toàn thông tin trong hoạt động khoa học và đổi mới sáng tạo; bổ sung quy định về "Hệ thống thông tin quốc gia trong lĩnh vực nông nghiệp, an ninh lương thực, chuỗi cung ứng nông sản và dữ liệu tài nguyên thiên nhiên" cũng như bổ sung quy định: “Nhà nước cho phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ mới trong lĩnh vực an ninh mạng, khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và nông nghiệp thông minh trước khi ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật chính thức”.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan phát biểu thảo luận tại Tổ 1 (Đoàn Hà Nội)

Trong năm 2025, nhà giáo, nhà khoa học Nguyễn Thị Lan - Bí thư Đảng uỷ, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã có những đóng góp nổi bật vào hoạt động của cơ quan quyền lực tối cao của quốc gia tại hai kỳ họp lịch sử. Đó là hình ảnh đẹp của một nữ đại biểu nhân dân có tâm, xứng tầm. Đất nước cần những người đại biểu nhân dân như vậy! 

Ban CTCT&CTSV